Oğuzlar

OĞUZLAR, Türk kavimlerinirı en ünlüsüdür. Oğuzlar’a sonradan «Türkmen» denilmiştir. «Batı Türkleri» de denir. Oğuzlar, Orta Asya Türk imparatorluklarının kuruluşuna katılmıştır. V. Türk Büyük Hanlık hanedanı olan Uygurlar çağında (745-940), daha önemli bir rol oynamışlardır; Uygur hanedanının tam adı olan «Dokuz-Oğuz-On- Uygur» adı da bunu gösterir.
Oğuzlar, bundan sonra, Aral’la Hazar arasındaki alanda Büyük Türk Hakaniığı’na az çok bağlı bir devlet kurdular, Doğu Avrupa’ ya da geçtiler, Karadeniz’in kuzeyini ele geçirdiler, Baikanlar’a sarktılar. Bunlara Araplar, «Oğuz»dan bozma, «Guzz» demişlerdir.

Karahanlılar, VI. Türk Büyük Hakanlık hanedanı (940-1040) olarak Uygurlar’ın yerine geçince, Türk devletinin ağırlık merkezini Kuzeydoğu Asya’dan (bugünkü Moğolistan’dan) çok daha güneybatıya, bugünkü Türkistan’a getirmişlerdi, işte bu sıralarda, başlarında VII. Türk Büyük Hakanlık hanedanı Selçuklular (1040- 1308) olan Oğuzlar, bir yandan Karahanlılşr’a, öte yandan İran – Hindistan’daki Gazneli Türk İmparatorluğu’na karşı savaşmaya giriştiler, bu savaşmayı kazandılar, bütün Türk kavimlerinin başına geçtiler. Selçukoğulları idaresindeki Oğuz Türkieri, 1040 Dandânakan Meydan Savaşı’nda Gazneliler’i yendikten sonra, Türk tarihinin en büyük devrimlerinden birini yaparak, Türk milletini açık denizlere. Yakın Doğu’ya, Akdeniz’e ulaştırdılar, İkinci Türk anayurdu olarak Anadolu’yu aldılar. Büyük Selçuklu Hükümdarı Sultan Melikşah, 1077 tarihli fermanıyla, Selçuklu Prensi ve Anadolu Fâ- tihi KutaimışoğSu Süleyman Bey’e Rûm Melikliğini verdi, böyiece Anadolu Selçuklu Devleti resmen kurulmuş oldu (Bk. Anadolu Selçuklu Devleti).
Türkler’i Yakın Doğu’ya getiren, Anadolu’ da yeni bir devlet kuran Oğuzlar, artık öteki Türk kavimlerini gölgede bıraktılar. Bu temeller üzerine sonradan Osman)ı İmparatorluğu kuruldu.
Oğuziar’ın 24 boyu vardı. Seiçukiu hanedanı Oğuzlar’ın Kınık boyundan geldiği gibi, Osmanlı hanedanının kurucuları Ertuğrul Gazi ile Osman Bey de Oğuziar’ın Kayı boyundan bir aşiret başkanıydılar. Türk geleneğine göre, Oğuziar’ın atası sayılan Oğuz Kağan, Büyük Türk Hakanları’ mn Teoman’dan sonra 2.’si oran Mete’dir. Oğuz Kağan’ın neslinden 24 Oğuz boyunun türediğine inanılır. Osmanİı hanedanı, Oğuz Kağan (Mete) neslinden geldiklerine tamamen inanmışlar, hattâ Osman Gazi’y» Oğuz Kağan’a 45. kuşağa kadar aralıksız bağiayan soy kütükleri yapılmıştır.
Bugün Oğuz Türkleri, bütün Türk kavimleri içinde en büyük topluluktur, üçe ayrılırlar: 1) Türkiye Türkieri; 2) Azerîier; 3) Türkmenfer. Türkiye ve Balkan Türkieri, Su-J riye Türkieri, bir kısım Irak Türkieri birinci koldan; İran, Kafkasya, bir kısım Irak Türk- lerî ikinci koldan (Azerî); Horasan ve Türkmenistan Türkieri de. üçüncü koldandır. Özbek, Kırgız, Kazak, Başkurt, Tatar (Kazan ve Kırım) Türklerı’ySe daha başka Türk- ler Oğuzlar’dan değildir (Bk. Türkler).
Bibliyografya :
Bu konudaki eserlerin başlıcaları. — Oğuzlara Dair (H. N. Orhun, 1935); GagauzMr (Prof. î. Manav’dan çev. Türker Âcaroğlu» 1939); Osmanlı Devrinde Anadolu’da Oğuz Boyları (F. Demirtaş, 1. cilt, 1949); Osmanlı Devrinde Anadolu’da yaşayan Bazı Üçoklu Oğuz Boylarına Mensup Teşekküller (Dr. F. Sümer, 1952); Oğuzlar – Türkmenler; Tarihleri, Boy Teşkilâtı Destanları (Prof. Dr. F. Sümer, 1967, 1972); X. Yüzyılda Oğuzlar (Dr. F.    Sümer, Ank. Ün. Dil ve Tarih – Coğrafya Fak. Dergisi, cilt XVI, sayı 3-4, eylül – aralık, 1958); Sirderya Boyunda Oğuzlara dair İzler (V. M. Jirmunskiy’den çev. Dr. î. Kayntk, Belleten, cilt XXV, sayı 99’dan ayrı basım, temmuz, 1961); Oğuz Türkleriyiz (R. Korkud, 1968).