Trabzon

TRABZON, Karadeniz Bölgesi’nin Doğu Ka-radeniz bölümünde bir ilimizdir. Topraklarını doğuda Rize, güneyde Gümüşhane, batıda Giresun illeri çevirir. İlin kuzeyinde Karadeniz bulunur. Trabzon ili 11 ilçeye ayrılmıştır; Merkez, Akçaabat, Araklı, Arsin, Çaykara, Maçka, Of, Sürmene, Tonya, Vakfıkebir, Yomra. Bunlara bağlı 24 bucağı, 574 köyü vardır.
Yüzey Şekilleri.  Kıyının yanı sıra uzanan Doğu Karadeniz Dağları iki sıra halindedir, bunlardan birinci sıraya ait olan yükseltilerin bir kısmı Trabzon ilinin sınırları içinde kalır. Bu dağlardan Değîrmendere’nin doğusundakilere Trabzon Dağlan, Değirmen- dere’nin batısındakilere de Zigana Dağları denir. Bu dağlar üzerinde yer yer 3.000 m.’ yi aşan noktalar bulunur. Çaykara’nın gü-k neyinde bulunan 3.320 m.’lili yükseltiyle daha batıdaki 3.063 m. yüksekliğe erişen Ça- kırköy Dağı, Trabzon ilinin en yüksek nok-
talandır. Doğu Karadeniz Dağları’nın kuzey yamaçları diktir. Bu dik yamaçlar birbiriyle az – çok aynı doğrultuda birçok derin vadilerle yarılmıştır. Dağların eteğinde ortalama yükseklikleri 200 – 250 m. olan tepelerle kaplı bir alan, dalgalı tepelik kesimle deniz arasında da çok dar bir kıyı ovası bulunur. Bu kıyı ovası, küçük boylu akarsuların denize ulaştıkları noktalarda meydana gelen ça- talağız kesimlerinde biraz daha genişlerse de öteki kesimlerde çok dardır.
İklim. — İlin kıyı kesiminde iklim ılık bol yağışlıdır. Kafkas Dağları’nın koruyucu bir duvar işi görmesinden dolayı Rusya ortalarından kopup gelen dondurucu soğuklar buralara kadar ulaşamaz, kışlar Batı Karadeniz kıyılarındakinden daha ılık geçer. Trabzon şehrinde en soğuk ayın ortalama sıcaklığı 7°.0′dır. Buna karşılık, yazın da en sıcak ay ortalaması ancak 23°.2′dir. Şimdiye kadar kaydedilmiş olan en yüksek sıcaklık
20 ağustos 1941′deki 38°.2′dir. En düşük sıcaklığa da 9 şubat 1929”da rastlanmıştır (—7°.4). Trabzon meteoroloji istasyonunun kayıtlarına göre şehirde yıllık ortalamayağış tutar? 831 mm.’dır. Yurdumuzun başka kesimlerinde görülen belirli yaz kuraklığı Trabzon’da yoktur. Kıyılarda kar yağdığı seyrek görüldüğü halde, dağlık kesimlere bol kar yağar.
Doğal Bitki Örtüsü. — Yağışların bol oluşu, sıeaklı’k derecesinin de elverişli olması dolayısıyla, doğal bitki Örtüsü gürdür. Hele dağların denize bakan, bundan dolayı daha nemli olan kuzey yamacı yemyeşildir. Deniz yüzeyinden başlayarak dağların 600 – 800 m/ye kadar olan kesimlerinde «etek ormanları» adı verilen ormanlar bulunur. Bu ormanlarda kışın yapraklarını döken kayın, meşe, gürgen gibi ağaçlar başta gelir. Daha yüksek kısımlarda gerçek dağ ormanları başlar. Bunların 1.200 m/ye kadar olan kesimlerinde yayvan yapraklı ağaçlar, 1.200- 1.600 m. arasındaki yüksekliklerde yayvan yapraklılarla birlikte iğneyapraklıların da bulunduğu karışık ormanlar, daha yükseklerde ise yalnız iğneyapraklı ağaçlar görülür. Bunların başlıcaları ladin, köknar, sarıçam-dır. 2.000 m. yükseltiden sonra ormanlar artık görünmez olur. Bunların yerine yeşil dağ otlakları geçer.
Akarsular. — Trabzon ilinde büyük akarsu yoktur. Kıyı dağlarını derin bir şekilde /ararak Karadeniz’e İnen kısa akarsular görülür.* Bunların akışları hızlıdır. Doğudan batıya doğru en önemli sular şunlardır: Maki, Baltacı, Solaklı, Hamurgân dereleri, Ka- radere, Yanbolu, Dirana, Değirmendere, Zağanos, Kurgundere, Sera, Kisarna dereleri. Bunların içinde en uzun olanı Trabzon şehrinin hemen yakınında Karadeniz’e ulaşan De- ğirmendere’dir.
21 şubat 1950′deki bir kayşa, (heyelan) sonucunda Sera Deresi vadisinin önü tıkanarak küçük bir göl meydana geldi. Gölün uzunluğu 4 km/dir, genişliği yer yer değişir, ortalama olarak 150 m/dir. İki yanı yüksek tepelerle, yeşil yamaçlarla çevrili bulunan Sera Gölü, vâdi boyunca, bir yılan gibi kıvrılarak kaynak kısmına kadar uzanır.
Ekonomi. —- Trabzon ilinde toprakların faydalanma bakımından bölünüşü şöyledir: Ekili – dikili alanlar %31, ormanlar %27, çayırlar, otlaklar %29, ürün vermeyen topraklar %13.
Nüfus, genel olarak, geçimini topraktan saclar. Tarıma elverişli olanlar çok az olduğundan halk bir karış toprağı bile boş bı-rakmamaya çalışır. Ekim alanlarının büyük bir kısmını mısır kaplar. Yazların çok yağmurlu geçmesi yüzünden buğday iyi yetişmez. Bunun yerine mısır ekimine önem verilir.
Endüstri bitkileri arasında en çok ekilen tütündür. Akçaabat ilçesi yüksek nikotinli, kolay satılan bir cins tütün yetiştirir. İlin Of, Sürmene ilçelerinde son yıllarda çay ekimi gelişmeye başlamıştır. Trabzon’un meyva ağaçları arasında fındık başta gelir. Fındık üretimi 1971 yılına ait rakamlara göre 41. 000 tondur.
Hayvancılık bakımından ilin özelliği sığır sayısının koyundan daha çok oluşundadır. Son yıllarda il sınırları içinde 200.000 kadar koyun bulunmasına karşılık, 334.000 sığır yaşıyordu. Bunlardan elde edilen ‘iyi cins yağ, «Trabzon yağı» ya da «Vakfıkebir yağı» adı altında satılır. Bu yağlar eskiden beri çok aranan nefis yağlardır.

Trabzon Şehri

İl merkezi Trabzon,Doğu Karadeniz bölümünün en büyük, şehridir. Şehir, Boztepe’nin etekleri üzerinde ku-rulmuştur. Deniz yüzeyinden başlayarak 100 m. yüksekliğe kadar set set yükselir. İçinden geçen iki dere, şehri üç kısma ayırır. Trabzon şehir olarak, düzgün caddeleri, temiz parkları ile dikkati çeker. Zigana ve Kop geçitlerini aşan yolla Gümüşhane’ye, Erzurum’a; kıyı boyu giden yolla da Rize’ye, Giresun’a daha başka Karadeniz şehirlerine bağlanır. Şehirde önemli endüstri tesisi olarak 1967′ dede açılmış olan Trabzon Çimento Fabrikası vardır. Ayrıca un fabrikası, baîıkyağı ve unu fabrikası, fındık kırma kuruluşları vardır. Trabzon son yıllarda bir kültür merkezi hüviyetini de kazanarak Karadeniz Teknik Üniversitesine kavuştu.

Tarihte Trabzon

«Trabzon» adı «trapezus»tan gelir; bu kelime Eski Yunanca’da «dörtköşe» demektir; surların biçiminden dolayı böyle denildiği sanılıyor. Trabzon bölgesi, Hitit İmpa- ratorluğu’nun dışında kalmış, M .O. VI. yüzyılda İran (Pers) İmparatorluğuma katılmıştır. Trapdzus limanını kuran, İyonyalılar dır. Makedonya!ılar’ın nüfuzu bu bölgeye erişememiştir. Kuzey Karadeniz’le Kırım’da kurulan güçlü Pontus krallığı, bu arada Büyük Miridates, Romalılar’a karşı kahramanca savaşlarıyla ünlüdür. M.O. I. yüzyılda burayı Romalılar ele geçirdiler. M.S. 395′te imparatorluk ikiye ayrılınca, burası da bütün Anadolu, gibi Doğu (Bizans) İmparatorluğunun payına düştü. İustinianus, şehri geniş ölçüde onardı. Bizanslılar 1204′te geçici olarak İstanbul’ dan kovulup İznik’e sığınınca, Trabzon’da da Komnenus hanedanı bir imparatorluk kurdu. Anadolu Selçuklularını, İlhanlılar’ı, Akkoyunlular’ı kendisine egemen tanıyan bu imparatorluk 1461′e kadar bağımsızlığını korudu.

Anadolu Selçuklu hükümdarı İzzettin Key- kâvus, Trabzon devletinin kurucusu İmparator l. Alexius’u yenip esir aldı, kardeşi Sultan Aiâettin Keykubât ise Trabzon’u haraca bağladı. Yalnız, Ertokuş Bey’in Trabzon seferi, kale düşmek üzereyken çıkan garip bir fırtınadan dolayı sonuç vermedi. Ancak Fâtih, 146 l’de Trabzon’u 3. Karadeniz seferinde fethetti. Trabzon, Türkler’in Anadolu topraklarında fethettikleri en son şehir-dir.
Trabzon, Osmanlı çağında tek sancaklı bir beylerbeyilik (eyalet) oldu. Bu beyler- beyili k bugünkü Trabzon, Giresun ve Ordı illerimizi içine alıyordu. Cumhuriyet devrinde, bütün şehirlerimiz gibi, Trabzon da gittikçe gelişti, yeni yapılarla, geniş caddelerle meydanlarla onarıldı. Bugün Trabzon Türkiye’nin en başta gelen şehirlerinden biridir.

Bibliyografya:

Bu konudaki başlıca eserler. — Trabzon İl Yıllığı (1973); Trabzon Kitabeleri (0. Ab- bulut, 1953); Trabzon Şekilleri Hakkında E:• Not (Dr. O. Erol, 1952); Trabzon Şairleri (Ö Akbulut, 1952); Trabzon Tarihi (K. Karade nizli, 1954); Trabzon ve Civarının Morfolojisii Üzerine Gözlemler (Prof. A. Ardel, 1943 Trabzon Havalinde Toplanmış Folklor Mel- zemesi (B. A. Yamkoğlu, 1943); Trabzon: Kars Hatıraları, 1921 – 1922, İstiklâl Mücadelesi ve Enver Paşa (S. S. Karaman, 1945 Trabzon’da İlk Kitapçı Kitabî Hamdi «Efendi» ve Yayınları (î. Hamamîoğlu, 1947 Trabzon’dan Erzincan’a (H. Ağan, 1937 Trabzon’un Fethi (M. K. Yanbey, 1952 Trabzon Meşhurları Bibliyografyası (der Ö. Akbulut, 1970).

Linkler

Trabzon ili hakkında detaylı bilgi